از قرن هفتم به بعد ، مخصوصاً درسه چهار قرن اخير اكثريت فقهاى شيعه را ايرانيان تشكيل داده و مىدهند . در عين حال در همين دوره‌هاى اخير برخى فقهاى شيعه از ميان عرب برخاسته‌اند كه فوق العاده مقام شامخى دارند ، از قبيل شيخ جعفر كاشف الغطاء وشيخ محمدحسن صاحب جواهرالكلام « 1 » ( رضوان اللَّه عليهم اجمعين ) . بى مناسبت نيست تاريخچهء مختصرى از فقه و فقهاى شيعه از زمان غيبت صغرى تا عصر حاضر ذكر كنيم تا ضمن اينكه سهم ايرانيان در فقه شيعه روشن مىشود ، تسلسل و تداوم اين رشتهء فرهنگى اسلامى در طول تقريباً هزاروصد سال كه بدون وقفه ادامه يافته است نيز روشن شود . علم فقه ( يعنى فقه مدون كه در آن ، كتاب تدوين و تأليف شده است و آن كتب هم اكنون نيز موجود است ) سابقهء هزاروصد ساله دارد ؛ يعنى از 11 قرن پيش تاكنون بدون وقفه حوزه‌هاى تدريسى فقهى برقرار بوده است ؛ استادان شاگردانى تربيت كرده‌اند و آن شاگردان به نوبهء خود شاگردان ديگرى تربيت كرده‌اند تا عصر حاضر ، و اين رابطهء استاد و شاگردى قطع نشده است . البته علوم ديگر مانند فلسفه ، منطق ، رياضيات ، طب سابقهء بيشترى دارند و كتابهايى از زمانهاى دور تر در اين علوم در دست است ، ولى در هيچيك از آن علوم شايد نتوان اين چنين حيات متسلسل و متداومى كه بدون وقفه و لاينقطع رابطهء استاد و شاگردى در آن محفوظ باشد نشان داد ؛ فرضاً هم در علم ديگرى وجود داشته باشد منحصر به جهان اسلام است ، يعنى تنها در جهان اسلام است كه علوم سابقهء حياتى متسلسل و منظم هزار ساله و بيشتر دارند كه وقفه‌اى در بين حاصل نشده است . ما بعداً راجع به تسلسل و تداوم فلسفه و عرفان هم بحث خواهيم كرد . خوشبختانه يكى از مسائلى كه مورد توجه علماى مسلمين بوده است اين است كه طبقات متسلسل ارباب علوم را مشخص سازند . اين كار در درجهء اول نسبت به علماى حديث انجام يافته است و در درجات بعدى براى علماى علوم ديگر . ما كتابهاى زيادى به اين عنوان داريم مانند طبقات الفقهاء ابواسحاق شيرازى ، طبقات الاطباء ابن ابى اصيبعه ، طبقات النحويين و طبقات الصوفيه ابوعبد الرحمن سلمى .

--> ( 1 ) . هرچند بعضى مدعى هستند ( مكارم الاثار ، ج 5 ) كه ايشان اصفهانى الاصل مىباشند .